Sürdürülebilirliğin Finansmanı ve Kredilendirmede ÇSY Etkisi

Küresel finans piyasalarında sermaye akışları, risk-getiri dengesinin ötesinde "etki" odaklı bir boyuta evrilmekte; uluslararası fon sağlayıcıların yatırım kararlarında ÇSY performansları belirleyici bir kriter haline gelmektedir. Özellikle ISSB’nin küresel ölçekte yaygınlaşması ve yatırımcıların portföylerini "Net Sıfır" hedefleriyle uyumlu hale getirme stratejileri, sürdürülebilirlik temalı borçlanma araçlarına olan talebi artırmaktadır.

Ziraat Bankası, bu dönüşen küresel likidite dinamiklerini yakından izleyerek uluslararası finans kuruluşları, geniş muhabir banka ağı ve yurt dışı yatırımcılarıyla kurduğu güçlü ilişkileri stratejik bir avantaja dönüştürmektedir. Banka, mevduat dışı yabancı para kaynak üretme süreçlerinde sürdürülebilirlik performansını stratejik bir kaldıraç olarak kullanmakta; bu sayede borçlanma maliyetlerini optimize ederken yatırımcı tabanını coğrafi ve sektörel olarak çeşitlendirmektedir.

Sürdürülebilir finans piyasalarındaki bu derinleşme, yalnızca fonlama tarafında değil, aynı zamanda aktif kalitesinin yönetiminde de yeni fırsat pencereleri açmaktadır. Türkiye’nin Yeşil Mutabakat Eylem Planı ve 2053 Net-Sıfır Hedefleri doğrultusunda reel sektörün girdiği yeşil ve sosyal dönüşüm süreci; yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve döngüsel ekonomi yatırımları için ilave finansman ihtiyacı doğurmaktadır.

Ziraat Bankası, bu dönüşümün gerektirdiği nitelikli finansal ürünleri geliştirerek hem ulusal ekonominin rekabet gücüne katkı sağlamakta hem de sürdürülebilirlik odaklı iş hacmini istikrarlı bir şekilde büyütmektedir.

Kredilendirme faaliyetlerinin çevresel ve sosyal etkilerinin etkin şekilde yönetilmesi amacıyla Banka bünyesinde Çevresel ve Sosyal Etki Yönetim Sistemi uygulanmaktadır. Bu kapsamda kredi kararları, yalnızca finansal riskler üzerinden değil; çevresel ve sosyal etkilerle birlikte bütüncül bir değerlendirme süreci çerçevesinde alınmaktadır. Bu sistematik yaklaşımda çevresel ve sosyal riskler, yalnızca politika düzeyinde tanımlanmakla sınırlı kalmamakta; değerlendirme, aksiyon planı oluşturma ve izleme süreçleriyle birlikte yönetilmektedir.

Finanse Edilmeyen Faaliyetler Listesi dışında kalan ve belirli tutarın üzerindeki projeler ile kredi başvuruları, Çevresel ve Sosyal Risk Değerlendirme Modeli doğrultusunda analiz edilmekte; riskler kategorize edilerek gerekli aksiyon planları oluşturulmakta ve düzenli olarak takip edilmektedir.

Bu sayede, kredilendirilen projelerin çevresel ve sosyal katkılarının azami düzeyde olmasına özen gösterilmekte; çevresel uyumluluk, Banka’nın kredi portföyü genelinde sürdürülebilir etki üretilmesini destekleyen etkin bir yönetim aracı olarak konumlandırılmaktadır.

Sürdürülebilir Finans Çerçevesi ve Fonlama Yaklaşımı

Ziraat Bankası, olumlu çevresel ve/veya sosyal etki üreten uygun kredilerin finansmanında kullanılmak üzere fon sağlamayı amaçlayan Sürdürülebilir Finans Çerçevesini geliştirmiştir. İlk kez 2020 yılında hazırlanan Çerçeve; düşük karbonlu ekonomiye geçişi destekleyen, paydaşlar ve toplumun tamamı için yatırımların finansmanına yönelik net ve şeffaf kriterler sunmaktadır.

Bu Çerçeve kapsamında Banka, 2021 ve 2024 yıllarında sürdürülebilirlik tahvili ihracı gerçekleştirmiştir. Uluslararası ilke ve kılavuzlardaki revizyonlar ile iyi uygulama örneklerindeki gelişmelere bağlı olarak Çerçeve, 2024 yılında güncellenmiş ve Moody’s Rating’ten yeni bir İkinci Taraf Görüşü temin edilmiştir.

Banka, sektördeki öncü konumunun gereği olarak çevresel kredi ürünleri ile sürdürülebilir yatırımların finansmanında aktif rol almakta; Tarım Ekosisteminin Finansmanı stratejisi kapsamında iklim değişikliğinden en fazla etkilenen sektörlerden biri olan tarımda sürdürülebilir üretimin desteklenmesine katkı sağlamaktadır. Bu doğrultuda yeşil ve sosyal kredi portföyü genişletilmekte; Sürdürülebilir Finans Çerçevesi kapsamında belirlenen uygun yeşil ve sosyal kredi kategorileri aracılığıyla BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına katkı sağlanması hedeflenmektedir.

Sürdürülebilir Finansa Katkı Sağlayan Ürün ve Hizmetler

Sürdürülebilirlik Bağlantılı Sendikasyon Kredileri

Raporlama döneminde Ziraat Bankası, 2025 yılı Nisan ayında 850 milyon ABD doları ve 789 milyon Avro olmak üzere toplam 1,75 milyar ABD doları tutarında sürdürülebilirlik bağlantılı sendikasyon kredisi temin edilmiş; işleme 29 ülkeden 69 banka katılmıştır. Aynı yıl Ekim ayında gerçekleştirilen ikinci işlemde ise 509 milyon ABD doları ve 413 milyon Avro tutarında (toplam 988 milyon ABD doları) yeni kaynak sağlanmış ve 31 banka katılım göstermiştir.

Bu işlemlerle birlikte, 2025 yılı içerisinde Ziraat Bankası tarafından sağlanan toplam sürdürülebilirlik bağlantılı sendikasyon kredisi tutarı 2,8 milyar ABD doları seviyesine ulaşmış olup, sağlanan kaynaklar ağırlıklı olarak dış ticaretin finansmanı, sürdürülebilir tarım projeleri ve reel sektör yatırımlarının desteklenmesinde kullanılmıştır.

Kredilendirme Faaliyetlerinde ve Sosyal Etki Yönetimi

Ziraat Bankası, ekonomik refahın yanı sıra çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğin güvence altına alınmasında finansal kuruluşların ekonomik faaliyetler üzerindeki dönüştürücü etkisinin bilinciyle hareket etmektedir.

Bu doğrultuda Banka, Çevresel ve Sosyal Etki Yönetim Sistemi’ni hayata geçirerek kredilendirme faaliyetlerinden kaynaklanan çevresel ve sosyal etkileri, risk yönetimi anlayışıyla değerlendirmektedir.

2020 yılında Banka Yönetim Kurulu tarafından kabul edilerek yürürlüğe giren Çevresel ve Sosyal Etki Yönetimi Politikası, Sürdürülebilirlik Politikasını tamamlayıcı niteliktedir.

Bu yaklaşım sayesinde çevresel ve sosyal riskler yalnızca proje bazında değil, müşteri ölçeğinde de bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmaktadır.

Politika Kapsamında;

Ziraat Bankası, uluslararası sözleşmelerle yasaklanan veya kısıtlanan faaliyetleri Çevresel ve Sosyal Etki Yönetimi Politikası kapsamında Finanse Edilmeyen Faaliyetler Listesi’ne dâhil etmekte ve bu faaliyetleri mali, teknik, çevresel ve sosyal etki değerlendirmesi dışında tutarak finanse etmemektedir. Banka tarafından finanse edilmeyen faaliyetler aşağıda yer almaktadır:

• Kitle imha silahları ve kara mayınları üretimi faaliyetleri
• Zorla çalıştırma ve çocuk işçi çalıştırmanın zararlı ve sömürücü biçimlerini içeren, insan haklarına aykırı faaliyetler
• RAMSAR (Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar) kapsamında koruma altındaki sulak alanlarda gerçekleştirilen faaliyetler
• CITES (Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticareti) kapsamındaki ürünler ve faaliyetler ile iştigal eden kişi ve kuruluşlar
• PCB (poliklorlu bifenil) içeren ürünlerin, sektör gözetmeksizin üretimi veya ticareti
• 2,5 km’den daha uzun ağlarla yapılan ağ balıkçılığı (drift net) faaliyetleri
• Ozon tabakasını incelten ürünlerin üretimi veya ticareti faaliyetleri
• Uluslararası alanda yasaklanan ilaçlar, pestisitler, herbisitler ve diğer zararlı maddelerin üretimi veya ticareti
• Bağlanık olmayan asbest üretimi veya ticareti faaliyetleri

Aksiyon Planları, İzleme ve Raporlama

A ve B risk kategorisinde yer alan projeler için Çevresel ve Sosyal Aksiyon Planı hazırlanmakta; bu planlar aracılığıyla müşteriler tarafından uygulanacak aksiyonlar ve izleme yükümlülükleri tanımlanmaktadır. Kredinin onaylanmasını müteakip müşterilerden aksiyon planına uyum taahhüdü alınmakta; uygun görülen durumlarda bu yükümlülükler Genel Kredi Sözleşmesi’ne eklenmektedir.

Çevresel ve sosyal risk kategorizasyonu A ve B olan projeler, yılda en az bir kez izlenmekte ve izleme sonuçları raporlanmaktadır. İzleme periyotları ve raporlama içeriği Çevresel ve Sosyal Aksiyon Planı çerçevesinde belirlenmektedir.

İlgili faaliyet yılının tamamlanmasını müteakip Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesine tabi kredilere ilişkin Yıllık Uygulama Sonuçları, Banka’nın Sürdürülebilirlik Politikası kapsamında Sürdürülebilirlik Komitesi’ne sunulmaktadır.

2025 Yılı Uygulamaları ve Risk Değerlendirme Süreci

2025 yılı içerisinde, Kredilendirme Faaliyetlerinde Çevresel ve Sosyal Etki Yönetimi Politikası kapsamında 49 proje çevresel ve sosyal açıdan değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Değerlendirmeye alınan projeler ağırlıklı olarak imalat, enerji, ticaret ve turizm sektörlerinde yoğunlaşmış olup, Çevresel ve Sosyal Etki Yönetim Sistemi kapsamında değerlendirilen 49 projenin toplam yatırım tutarı yaklaşık 6,8 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir.

2025 yılı itibarıyla, yatırım tutarı 50 milyon ABD doları ve üzerindeki projeler için uygulanan çevresel ve sosyal risk değerlendirme metodolojisi uygulanmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, 2026 yılı ve sonrası için değerlendirme metodolojisinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda yatırım tutarı eşik değerinin 10 milyon ABD doları olarak belirlenmesi; risk değerlendirme modelinin 33 sorudan oluşan, etki, gerçekleşme olasılığı ve yönetilebilirlik eksenlerinde puanlanan daha kapsamlı bir yapıya dönüştürülmesi ve risk sınıflandırmasının A, B+, B- ve C kategorileri altında gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.

Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesine Tabi Projelerin Sektörel Dağılımı

Çek Teslimi Yapılan Segment Bazında Çek Hesap Sayısı

Çek Teslimi Yapılan Segment Bazında Çek Müşteri Sayısı - Özel Oranı Olan

Çek Teslimi Yapılan Segment Bazında Çek Hesap Sayısı - Özel Oranı Olan

Ziraat Bankası Çevresel Kredi Uygulamaları

Tarımda İklim Değişikliği ile Mücadele ve Uyum

Ziraat Bankası, 162 yıllık köklü geçmişi boyunca tarımsal üretimin finansmanında üstlendiği öncü rol ile Türkiye tarımının gelişimine ve modernleşmesine katkı sağlamaktadır. Banka, tarım sektörüne yönelik finansman desteğini sürdürürken, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini güçlendirmeye yönelik bütüncül bir yaklaşım benimsemektedir.

Bu doğrultuda; su tasarrufu, tarımda yenilenebilir enerji kullanımı, gıda arz güvenliğinin desteklenmesi ve finansa erişimin kolaylaştırılması alanlarında ilgili Bakanlıklar, kamu kurumları, kuruluşlar ve tarımsal örgütlerle iş birliği içinde çeşitli çalışmalar yürütülmektedir.

Ziraat Bankası, tarımsal üretim ekosistemini ekonomik olarak büyümesini desteklerken, dijitalleşmeyi de stratejik bir faktör olarak kabul etmektedir. Bu doğrultuda, “Ülkemize Değer Sürdürülebilir Ekonomik Büyüme” yaklaşımı ile geliştirdiği “Çiftçi Platformu” ile çiftçilerin iklim değişikliği ile mücadelesinde yanında olmaktadır. Mobil uygulama ile bitki sağlığı ve gelişimi takibi, canlı yağış ve fırtına izleme, sulama önerileri, su stresi haritası ve otomatik problemli bölge tespiti gibi çok sayıda hassas tarım uygulaması, üreticilerin kullanımına ücretsiz olarak sunulmaktadır. Ziraat Çiftçi Platformu’nun kullanıcı sayısı 2025 yılsonu itibarıyla 120 bine ulaşmıştır. Ayrıca, Banka tarafından tarımsal mekanizasyona yönelik kullandırılan krediler aracılığıyla çiftçilerin dijital teknolojilere ve hassas tarım uygulamalarına erişimi kolaylaştırılmaktadır.

Ziraat Bankası, tarım sektöründe iklim değişikliğine uyum kapasitesinin artırılması amacıyla farkındalık ve bilgi paylaşımına da önem vermektedir. Bu kapsamda,

Finansman tarafında ise Ziraat Bankası, 2025 yılında da iklim değişikliğiyle mücadeleyi destekleyen tarımsal yatırımlara yönelik kredi kullandırımlarını sürdürmüş ve ilgili tüm ürün gruplarında bakiye artışı sağlamıştır.

Tarımsal Yatırım Çıktıları

Çevresel Kredi Ürünleri

Ziraat Bankası, sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda çevresel kredi ürünleri ile müşterilerinin çevresel performanslarını iyileştirmeyi, enerji verimliliğini artırmayı ve düşük karbonlu ekonomiye geçişi desteklemeyi amaçlayan finansal çözümler sunmaktadır. Sürdürülebilir finansman yaklaşımının önemli bir parçası olan çevresel krediler aracılığıyla çevresel etkileri azaltan, enerji kaynaklarının etkin kullanımını teşvik eden ve temiz enerji projelerine finansman sağlayan ürünler geliştirilmiştir.

Banka, kurumsal ve ticari kredilere ek olarak bireysel bankacılık alanında da sürdürülebilir dönüşümü destekleyen ürünlerini yaygınlaştırmaktadır. Bu kapsamda bireysel müşterilere kullandırılan Yeşil Taşıt Kredisi, Yeşil Ev Kredisi, Enerji Verimliliği Yönetim Kredisi, TOGG Taşıt Kredisi ve Dijital Kredi ürünlerinin kullandırımları 2025 yılında da kesintisiz şekilde devam etmiştir. Sürdürülebilirlik odaklı bireysel kredi ürünleri hakkında detaylı bilgiye Bireysel Bankacılık bölümünden ulaşabilirsiniz.

Banka iştiraklerinin faaliyet gösterdiği ülkelerde ise iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında hizmet binalarında ısı yalıtımı uygulamaları, enerji verimli aydınlatma sistemleri ve düşük enerji tüketimine sahip teknolojilerin kullanımı yaygınlaştırılmaktadır. Bu uygulamalarla birlikte geri dönüşüm ve atık azaltımına yönelik çalışmalar sürdürülmekte, özellikle metan salımının önlenmesine yönelik önlemler alınmaktadır.

Doğal alanların korunması ve ekosistemlerin desteklenmesi amacıyla bazı iştirakler tarafından yeşil alanların artırılması, ormanların korunması ve ağaçlandırma temalı organizasyonlar düzenlenmektedir. Ayrıca, iştirak bankalarının faaliyet gösterdiği ülkelerdeki yetkili otoriteler tarafından iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında uygulanan ekonomik ve hukuki politikalar doğrultusunda, çevre dostu yatırımları teşvik eden ürün geliştirme çalışmaları yürütülmekte; eş zamanlı olarak personele yönelik iklim eğitimi ve bilinçlendirme faaliyetleri gerçekleştirilmektedir.